Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí

19h:44, ngày 04/29/2017

Sáng 28-4, tại Trụ sở Báo Nhân Dân, 71 Hàng Trống (Hà Nội), Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam và Báo Nhân Dân tổ chức hội thảo “Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí”.

Dự và chủ trì hội thảo có các đồng chí: Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam; Thuận Hữu, Ủy viên T.Ư Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam. Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo Ban Dân vận T.Ư; Bộ Thông tin và Truyền thông; Liên đoàn Luật sư Việt Nam; các chuyên gia pháp luật, nhà nghiên cứu, lãnh đạo cơ quan báo chí ở T.Ư và địa phương...

Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với các đại biểu dự hội thảo.

Nâng cao nhận thức về vai trò của báo chí

Phát biểu ý kiến khai mạc hội thảo, đồng chí Thuận Hữu nhấn mạnh: Mục đích của hội thảo là góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của báo chí đối với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí (PCTN, LP); góp phần thiết thực thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII), Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Hội thảo tập trung thảo luận, trao đổi kinh nghiệm tác nghiệp; đề xuất các khuyến nghị, giải pháp nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan báo chí trong việc tuyên truyền về đấu tranh PCTN, LP với việc tuyên truyền về hoạt động của MTTQ Việt Nam các cấp, từng bước nâng cao chất lượng tuyên truyền của báo chí hiện nay đối với lĩnh vực này. Đây cũng là dịp để cung cấp thông tin, định hướng nghề nghiệp cho các nhà báo sáng tạo tác phẩm báo chí tham dự Giải báo chí toàn quốc về PCTN, LP trong năm 2017 do Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam và Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp tổ chức...

Đại biểu phát biểu tại hội thảo 

Phát biểu ý kiến định hướng hội thảo, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân cho biết, hội thảo nhằm tiếp thu ý kiến của các nhà báo, các chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, luật pháp hiến kế xây dựng mối quan hệ giữa MTTQ Việt Nam và báo chí tốt hơn nữa, phát huy vai trò các nhà báo trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc nói chung và PCTN, LP nói riêng.

Đồng chí nêu rõ, ba năm qua, MTTQ Việt Nam triển khai các chương trình giám sát, phản biện với nhiều vấn đề người dân quan tâm nhưng chưa có chế tài xử lý việc cơ quan nhà nước không trả lời vụ việc báo chí nêu. Vấn đề đặt ra là nếu không chế tài thì công tác giám sát có phát huy hiệu quả hay không? Thực tiễn cho thấy, giám sát đạt hiệu quả cao khi kiến nghị của MTTQ chuyển thành quyết tâm chính trị của Đảng, của chính quyền. Tại phiên họp thứ chín, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua dự thảo Nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam quy định chi tiết Điều 27, Điều 34 của Luật MTTQ Việt Nam về hình thức giám sát và phản biện xã hội. Qua đó, vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận sẽ được thể chế hóa. Báo chí có vai trò quan trọng trong việc phát hiện các điển hình, tấm gương tốt, các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, lãng phí. Tuy nhiên, những phát hiện của báo chí vẫn chưa thật sự có chế tài để xử lý những vi phạm. Vì thế, Mặt trận phối hợp báo chí để những vấn đề báo chí nêu phải chuyển thành hành động của Đảng, chính quyền, có chế tài xử lý cụ thể. Thời gian tới, cả hệ thống Mặt trận sẽ đồng hành với báo chí để đi đến cùng vụ việc...

Nhận diện “quốc nạn” tham nhũng

Nhiều tham luận gửi về hội thảo và những ý kiến tâm huyết phát biểu trực tiếp đã thẳng thắn chỉ rõ thực trạng “quốc nạn” tham nhũng hiện nay. PGS, TS Nguyễn Văn Dững, Trưởng khoa Báo chí (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) và nhiều đồng nghiệp các cơ quan báo chí nêu thực trạng trong 10 năm trở lại đây, vấn nạn tham nhũng diễn biến phức tạp hơn, quy mô ngày càng lớn, phạm vi ngày càng phổ biến, hình thức biểu hiện ngày càng đa dạng... Chia sẻ với ý kiến nêu trên, luật sư Nguyễn Minh Tâm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng, hành vi tham nhũng bao giờ cũng gắn liền với những người có chức quyền trong bộ máy Đảng, Nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính trị xã hội. Bởi vì, “có chức quyền mới có điều kiện để tham nhũng”. Theo ông, thực tế hiện nay cho thấy, tham nhũng đã phát triển gắn liền với khái niệm “lợi ích nhóm”, tức là những người có chức quyền trong hệ thống quyền lực các cấp, các tập đoàn kinh tế câu kết với nhau chi phối, thao túng tìm kiếm lợi ích trong các lĩnh vực kinh tế, nhất là lĩnh vực đất đai nổi lên như một vấn đề nhức nhối khiến toàn xã hội lo ngại.

Nhà báo Nguyễn Hòa Văn, Giám đốc Cổng thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam nêu tham nhũng ở nước ta trở thành quốc nạn, thứ giặc nội xâm đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ. Nhiều nơi cán bộ suy thoái, tham nhũng, tìm cách đục khoét tài sản công, vơ vét tài sản của người khác. Thậm chí có trường hợp cán bộ dùng các thủ đoạn lừa dân, mị dân, hành dân, thậm chí hại dân để phục vụ lợi ích cá nhân... Điều này đã dẫn tới ở nhiều nơi, nhân dân mất niềm tin vào Đảng, thiếu niềm tin vào thể chế chính trị hiện thời.

“Tâm”, “tầm” và “lửa nghề”

Tham gia ý kiến tại hội thảo, nhà báo Duy Thanh, Phó Tổng Biên tập báo Đại Đoàn Kết; nhà báo Vũ Văn Tiến, Tổng Biên tập Tạp chí Mặt trận và nhiều nhà báo khác cho rằng, trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, các nhà báo, tòa soạn đối diện với nhiều cám dỗ. Để vượt qua cám dỗ này, bên cạnh việc nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, các tòa soạn phải xây dựng được quy trình điều tra, tác nghiệp bảo đảm sự minh bạch và có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí hiện nay, nhà báo và cơ quan báo chí không thể hoạt động tự thân và đơn phương.

Nhiều đại biểu tập trung phân tích làm rõ đâu là vai trò của báo chí trong đấu tranh PCTN, LP, mối quan hệ và các nhân tố tác động tới vai trò báo chí? Những bài học kinh nghiệm hay từ hoạt động thực tiễn của báo chí tham gia đấu tranh PCTN, LP là gì? Thế nào là tính khách quan, chân thực, tính chuyên nghiệp trong khai thác và xử lý thông tin? Những khó khăn, bất cập, những sai phạm thường gặp trong tác nghiệp báo chí và tác hại của việc thông tin sai? Hội thảo nhấn mạnh trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của phóng viên, biên tập viên, của ban biên tập, của các tổng biên tập, các nhà quản lý báo chí trong khai thác và xử lý thông tin trong lĩnh vực PCTN, LP. Một mảng quan trọng khác được các đại biểu: Trần Văn Độ, nguyên Phó Chánh án TAND tối cao; luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam; TS Trần Bá Dung, Trưởng ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam kiến nghị cần tổ chức nhiều khóa bồi dưỡng, cập nhật kiến thức pháp luật về hoạt động đấu tranh PCTN, LP cho người làm báo.

Nhiều ý kiến chỉ rõ công cuộc PCTN, LP, mặc dù đã được tuyên truyền, phát động, kêu gọi mạnh mẽ nhưng hiệu quả vẫn rất hạn chế so với yêu cầu. Theo nhà báo Vũ Văn Tiến, những bài báo mang tính chất điều tra, phanh phui vụ việc tiêu cực mang tính phát hiện, đi trước cơ quan chức năng (công an, thanh tra…) ngày càng ít. “Có một thực tế, những người viết điều tra là động đến lĩnh vực nhạy cảm, có sự va chạm với các thế lực có chức quyền, hoặc với những đối tượng làm ăn phi pháp, có rất nhiều tiền, có quan hệ rộng, thậm chí sẵn sàng hành hung, “xử lý” nhà báo bất cứ lúc nào. Chính những khó khăn đó làm hạn chế tính chiến đấu của nhà báo”, nhà báo Vũ Văn Tiến nói. Bên cạnh đó, những nhà báo viết bài điều tra chống tiêu cực cũng thường xuyên phải đối mặt với cám dỗ về vật chất, đôi khi còn bị sức ép về chính trị. Nhiều đại biểu cho rằng, trong không ít trường hợp, phóng viên, dù động cơ trong sáng, nhưng tác nghiệp thiếu thận trọng, dẫn đến bị hành hung.

Tại hội thảo, nhà báo Trần Quang Hưng, Phó Trưởng ban Kinh tế Công nghiệp (Báo Nhân Dân) chia sẻ về những vụ việc đấu tranh chống tiêu cực. Trên trang 8 Báo Nhân Dân từ ngày 18-10 đến ngày 24-10-2016, đăng loạt bài bảy kỳ “Những con nợ của nền kinh tế”, viết về các dự án nghìn tỷ thua lỗ trong thời gian qua. Có lẽ, đây là lần đầu Báo Nhân Dân đăng loạt bài chống tiêu cực dài kỳ nhất, với ngôn ngữ có tính chiến đấu rất mạnh mẽ, gây hiệu ứng, tiếng vang trong xã hội, được bạn đọc và người dân hết sức quan tâm. Thời điểm Báo Nhân Dân đăng loạt bài nêu trên là lúc diễn ra kỳ họp Quốc hội. Các đại biểu Quốc hội thường xuyên nhắc đến loạt bài “Những con nợ của nền kinh tế”, bày tỏ sự đồng tình với việc Báo Nhân Dân đưa vấn đề kịp thời.

Nhà báo Bùi Trung Chính, Trưởng ban Thời Nay của Báo Nhân Dân cho rằng: Nhà báo và cơ quan báo chí tham gia đấu tranh PCTN, LP sẽ bị cuốn vào một “cuộc chơi” lớn với nhiều đe dọa, rủi ro. Điều trăn trở của nhà báo đã được Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân và các đồng nghiệp chia sẻ tại hội thảo. Đó là khi thực hiện loạt phóng sự điều tra “Than lậu ở Quảng Ninh”, loạt bài đoạt giải A Giải báo chí quốc gia năm 2013, để lấy thông tin xuất nhập khẩu của một doanh nghiệp ngành than, nhóm phóng viên Báo Thời Nay đã sáu lần làm việc với Cục Hải quan Quảng Ninh và Chi cục Hải quan Cẩm Phả với đủ loại công văn, giấy giới thiệu. Kết quả là vẫn không được cung cấp, dù đã có ý kiến chỉ đạo từ Tổng cục Hải quan! Từ kinh nghiệm của mình, nhà báo Bùi Trung Chính cho rằng, vấn đề công khai, minh bạch thông tin phải là điều kiện tiên quyết đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

Đồng hành cùng nhà báo

Ý kiến của nhiều chuyên gia pháp luật, các luật sư đã phân tích, nhấn mạnh vai trò của nhà báo trong công cuộc đấu tranh PCTN, LP đã được pháp luật xác định rõ ràng. Để hoàn thành vai trò, trách nhiệm, nhà báo có các biện pháp tác nghiệp theo quy định của pháp luật, thu thập thông tin, tài liệu, cung cấp những sự kiện xác thực liên quan đến hành vi tham nhũng để các cơ quan có thẩm quyền xử lý. Về vấn đề tự bảo vệ và được bảo vệ của nhà báo khi tác nghiệp trong cuộc đấu tranh PCTN, LP, luật sư Nguyễn Minh Tâm cho rằng, vấn đề đầu tiên, nhà báo phải biết tự bảo vệ mình trước. Nhà báo phải rất thận trọng trong hoạt động tác nghiệp, tránh suy diễn, phán xét một cách chủ quan về sự kiện được thông tin. Nhà báo phải vững về kỹ năng trong hoạt động tác nghiệp và tuân thủ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp của người làm báo.

Để cổ vũ, tạo niềm tin cho đội ngũ báo chí trong công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, theo nhà báo Phùng Sưởng, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cần tổ chức tổng kết, nghiên cứu các vụ việc hành hung, trù dập nhà báo. Từ đó bổ sung các quy định bảo vệ tác nghiệp, bảo vệ nhà báo khi đi làm nhiệm vụ cho phù hợp. Hơn nữa, cần bổ sung chế tài xử lý hành vi không trả lời báo chí theo luật định. Cần có cơ chế quy định rõ ràng chế độ thông tin “Mật” để báo chí có cơ hội nắm bắt thông tin và thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội. Mặt khác, một số ý kiến cho rằng, để xử lý các hành vi vi phạm hoạt động tác nghiệp của nhà báo, đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền, các cơ quan pháp luật khi nhận đơn khiếu nại, yêu cầu của nhà báo hoặc văn bản kiến nghị của Hội Nhà báo, phải nhanh chóng điều tra, xác minh, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ để xác định sự thật khách quan, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Có như vậy mới có tác dụng răn đe, giáo dục ý thức tôn trọng Hiến pháp và pháp luật đối với cơ quan báo chí và nhà báo.

Trình bày tham luận, luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam đặt vấn đề: Trong điều kiện tham gia tố tụng từ giai đoạn điều tra còn những rào cản, khó khăn, làm thế nào giải quyết được bài toán giữa việc bảo vệ bí mật Nhà nước, bí mật điều tra, thông tin của khách hàng, với việc bảo đảm quyền được thông tin trung thực, khách quan, toàn diện của vụ án trong mối quan hệ với cơ quan báo chí, với các nhà báo là một thách thức không nhỏ của mỗi luật sư.

Ông cho rằng, từ nhận thức và khuôn khổ pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp điều chỉnh quá trình hành nghề và mối quan hệ giữa nhà báo và luật sư nêu trên, nếu được tuân thủ một cách nghiêm túc, sẽ góp phần rất lớn thực thi chức năng xã hội của nghề nghiệp mỗi bên, giúp công cuộc đấu tranh PCTN, LP đạt hiệu quả.

Vấn đề khác được đưa ra là MTTQ Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan chức năng quản lý báo chí, truyền thông nên có chiến lược và giải pháp phát triển nguồn lực báo chí điều tra phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, kể cả đào tạo, tập huấn cập nhật kiến thức và kỹ năng cho mạng lưới nhà báo điều tra chống tiêu cực, tham nhũng. Trong tham luận “Chống tham nhũng của Xin-ga-po và vai trò của báo chí”, TS Phạm Việt Dũng (Tạp chí Cộng sản) nhấn mạnh, bên cạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, cần chú trọng củng cố và nâng cao nhận thức của các cơ quan báo chí về PCTN, LP. Nâng cao vai trò quản lý định hướng của các cơ quan quản lý báo chí đối với cuộc chiến này.

Phát biểu ý kiến tổng kết hội thảo, đồng chí Thuận Hữu, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá cao những nội dung tham luận quan trọng và ý kiến phát biểu rất tâm huyết, với trách nhiệm nghề nghiệp cao của các nhà báo, các nhà khoa học, nhà quản lý, các luật sư luôn đồng hành cùng báo chí và các nhà báo. Qua đó làm rõ hơn vai trò của báo chí trong đấu tranh PCTN, LP, cũng như mối quan hệ và các nhân tố tác động tới vai trò này; trong đó có mối quan hệ giữa MTTQ Việt Nam với Hội Nhà báo Việt Nam, mối quan hệ nhà báo với luật sư; cơ chế phát ngôn; trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, địa phương...

Tiếp thu các ý kiến, kiến nghị của các đại biểu, đồng chí Thuận Hữu cho biết: Thời gian tới, Hội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan hữu quan sẽ nghiên cứu nghiêm túc, thấu đáo việc xem xét lập quỹ trợ giúp nhà báo khi gặp rủi ro. Hơn nữa, qua phản ánh của các đại biểu, các đơn vị chuyên môn của Hội Nhà báo Việt Nam, sẽ xem xét vấn đề hợp đồng bảo trợ thông tin, truyền thông tại các cơ quan báo chí, trang thông tin điện tử gắn với chế tài, quy định chặt chẽ xử lý sai phạm, nhất là quản lý đối với một số báo mạng có tình trạng “sáng đăng”, “trưa gặp”, “chiều gỡ”! Qua đó, giúp các cơ quan báo chí, nhà báo, các cấp Hội Nhà báo trong việc phòng ngừa, đấu tranh chống tiêu cực, lệch lạc của nhà báo, giám sát và quản lý hiệu quả hội viên, nhà báo; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên trong tác nghiệp PCTN, LP.

Trong phần phát biểu kết thúc hội thảo, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân đề nghị Hội Nhà báo Việt Nam, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các cơ quan báo chí nghiên cứu tổ chức biên soạn sổ tay hệ thống những vấn đề luật pháp và những quy định của Nhà nước liên quan hoạt động báo chí PCTN, LP để hỗ trợ về nghiệp vụ cho các nhà báo. Hiện nay, Mặt trận đang làm việc với một số bộ, ngành, địa phương để giám sát công khai hóa kết luận thanh tra, kết quả đấu thầu, giám sát việc thực hiện quy chế phát ngôn để cung cấp, mở rộng nguồn thông tin, tạo điều kiện giúp báo chí hoạt động thuận lợi, hiệu quả trong thời gian tới.

 

 

 

 

 

 

Nguồn: nhandan.com.vn