Ghi chép về chuyến đi của Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại CHLB Đức:

10h:55, ngày 07/17/2017

KỲ IV:

TRÁCH NHIỆM NGHỀ NGHIỆP LUẬT SƯ: YẾU TỐ BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI CỦA KHÁCH HÀNG

Một trong những chủ đề quan trọng được đặt ra trong chuyến đi của Đoàn công tác VBF là vấn đề trách nhiệm và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư như là một yếu tố quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Vào sáng 13/7/2017, LS Christian Dahns là một trong các Giám đốc điều hành, làm việc tại BRAK đã 15 năm cho biết luật sư ở Đức khi ký kết hợp đồng với khách hàng phải biết rõ phạm vi trách nhiệm và hậu quả phát sinh nếu không tận tâm hoặc để ra sai sót, dẫn đến khách hàng có quyền khiếu kiện yêu cầu bồi thường. Vấn đề trách nhiệm nghề nghiệp luật sư cũng tương tự như trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hay ngoài hợp đồng, trong đó những vi phạm phổ biến như nộp đơn không đúng thời hạn, tiết lộ bí mật của khách hàng, hoặc tư vấn sai sót… Thời hiệu khởi kiện tranh chấp dân sự là 10 năm từ khi bên bị thiệt hại biết về thiệt hại của mình và có quyền khởi kiện. Theo Điều 44 Quy chế BRAK thì luật sư phải nói ngay nếu muốn từ chối khách hàng, nếu không nói ngay thì có thể phải chịu bồi thường khi xảy ra sai phạm.

LS Christian Dahns (nam) giới thiệu về trách nhiệm nghề nghiệp LS

LS Christian Dahns nhấn mạnh đến tính trung thực khi luật sư giới thiệu về khả năng của mình, phải ghi rõ trên bảng tên mình có chuyên môn sâu về mảng nào. Thí dụ một luật sư về luật gia đình mà được khách hàng hỏi về vấn đề hình sự thì nên từ chối, hoặc yêu cầu được cộng tác cùng đồng nghiệp có chuyên môn. Luật sư có thể phải chịu trách nhiệm nếu nhận việc mà mình không có khả năng thực hiện. Ông nhấn mạnh đến việc các luật sư ở Đức thường phải nghiên cứu, nắm chắc luật, án lệ và các quyết định của các tòa án cấp cao, vì bình thường thì các tòa cấp dưới sẽ tuân thủ các án lệ này và phải nắm được những thay đổi trong các phán quyết đó.

Vì trách nhiệm của luật sư rất lớn và các vụ việc lớn hơn giá trị tài sản của luật sư rất nhiều, nên các luật sư phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.  Sau khi mua bảo hiểm thì luật sư mới được cấp giấy phép hành nghề. Trong 2 năm gần đây thì có một ngoại lệ là các luật sư là nhân viên cho Công ty (inhouse lawyer) chỉ có 1 khách hàng duy nhất là các công ty và rủi ro do tư vấn sai là do công ty đó gánh chịu. Phạm vi bảo hiểm bao gồm tư vấn, tranh tụng, hòa giải, phá sản, quản lý tài sản và di sản. Mức bảo hiểm tối thiểu là 250.000 EUR mỗi vụ và phía bảo hiểm chỉ chịu thanh toán ít nhất là 4 vụ một năm, riêng luật sư làm việc trong một tổ chức hành nghề luật sư lớn hay vụ việc phức tạp thì họ phải mua (tự nguyện) với giá trị cao hơn. 

Tháp truyền hình Đức nhìn từ Trụ sở Liên đoàn

Luật sư Liên bang Đức (BRAK)...

Điều khác biệt với Việt Nam chính là nếu hợp đồng bảo hiểm hết hạn mà chưa gia hạn thì Đoàn luật sư sẽ rút lại giấy phép hành nghề của luật sư và luật sư không thể nói rằng do mình không có thu nhập nên không cần mua bảo hiểm. Nếu luật sư muốn nghỉ sanh, tạm dừng không hành nghề để đi học thì phải trả giấy phép hành nghề, sau đó phải xin lại giấy phép từ đầu. Chứng nhận đã mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp luật sư là điều kiện để cấp giấy phép hành nghề. Đối với những người mới vào nghề, mức phí bảo hiểm vào khoảng 160 EUR/năm, ở mức cao thì sẽ lên đến 1.000 EUR. Một luật sư bị khách hàng khiếu nại và phải bồi thường trên 3 lần/năm có thể bị Công ty bảo hiểm từ chối không ký tiếp hợp đồng bảo hiểm và những luật sư này sẽ rất khó có thể mua bảo hiểm tại Công ty bảo hiểm khác.

Trụ sở một cơ quan hành chính ở Berlin...

Đối với Công ty luật thì từng luật sư phải có nghĩa vụ mua bảo hiểm, nếu một luật sư nghỉ việc thì phải báo cho đoàn luật sư để theo dõi nghĩa vụ bảo hiểm của luật sư (nếu văn phòng mua bảo hiểm cho luật sư đó). Mức phí bảo hiểm là do luật sư và công ty tự thỏa thuận, BRAK không tham gia đàm phán. Đoàn luật sư có nghĩa vụ phải hành động ngay lập tức việc rút giấy phép hành nghề của luật sư khi hợp đồng bảo hiểm không còn hiệu lực.

Luật sư Christian Dahns đã trình bày chi tiết cách thức phòng ngừa rủi ro mà luật sư ở Đức có thể giới hạn trách nhiệm nghề nghiệp của mình khi ký hợp đồng với khách hàng. Khách hàng phải được giải thích rõ về việc giới hạn trách nhiệm trước khi ký. Luật sư cũng có thể giới hạn trách nhiệm nghề nghiệp thông qua cách thức tổ chức hình thức doanh nghiệp như công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty hợp danh trách nhiệm hữu hạn. Các hãng luật thông thường có thể là công ty thành lập theo quy định của luật dân sự, nhưng các hình thức này có yếu điểm là các luật sư trong văn phòng phải liên đới chịu trách nhiệm, bằng toàn bộ tài sản của mình. Đối với hình thức partnerschaft gezetschaft, khi có sai sót trong hành nghề thì chỉ các luật sư làm sai phải chịu trách nhiệm và khi đó công ty luật không phải mua bảo hiểm cao hơn mức bình thường.

Các luật sư ở Đức hiện này thường chọn hình thức Công ty hợp danh hay Công ty TNHH, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của Công ty, từng luật sư phải chịu trách nhiệm do lỗi cố ý của mình gây ra.  Các trách nhiệm không liên quan đến nghề nghiệp thì áp dụng không giới hạn (thí dụ nợ tiền thuê văn phòng). Trong công ty luật mức bồi thường bảo hiểm cao hơn 10 lần (2,5 triệu EUR) và đương nhiên mức phí bảo hiểm cao hơn rất nhiều.  Hiện nay có 1.814 hãng luật được tổ chức theo hình thức này.

Trung tâm hòa giải tranh chấp giữa khách hàng và luật sư

Vào đầu giờ chiều ngày 13/5/2017, chúng tôi đến tham quan Trung tâm hòa giải (Ombudsman) được thành lập bởi BRAK nhằm giải quyết các tranh chấp giữa luật sư và khách hàng. TS. Luật sư Sylvia Ruge cho biết, các tranh chấp chủ yếu do Trung tâm giải quyết liên quan đến phí luật sư và chất lượng dịch vụ của luật sư. Cơ chế giải quyết tranh chấp này hoàn toàn miễn phí do hoạt động của Trung tâm được chu cấp tài chính bởi BRAK và được tính riêng 5 EUR mỗi năm trong khoản phí thành viên của mỗi luật sư. Trung tâm có nhiệm vụ hoà giải đối với những tranh chấp, khiếu nại của khách hàng đối với luật sư có giá trị nhỏ hơn 50.000 EUR.  Để giải quyết tranh chấp, giữa luật sư và khách hàng phải có quan hệ hợp đồng, khách hàng không thể kiện luật sư nếu không có hợp đồng và luật sư cũng không thể kiện một người nếu họ không phải là thân chủ của mình. Luật sư cũng không thể giải quyết tranh chấp với luật sư khác thông qua trung tâm hòa giải, mà phải thông qua Tòa án kỷ luật luật sư.

 

LS Sylvia Ruge - Trung tâm hòa giải tranh chấp luật sư...

Tuy nhiên, cơ chế hòa giải Ombudsman không phải là cơ chế bắt buộc, nhưng các văn phòng phải thông báo cách giải quyết tranh chấp này cho khách hàng tự chọn, hoặc phải nói rõ trước với khách hàng là mình có chấp nhận phương thức giải quyết tranh chấp này hay không. Để đảm bảo tính độc lập, hòa giải viên không được phép là luật sư. Hiện nay ở Trung tâm có hai hòa giải viên là những Thẩm phán về hưu, có nhiều kinh nghiệm, có đội ngũ giúp việc là 5 luật sư. Thủ tục hòa giải là bảo mật, kết quả hòa giải sẽ không được thông báo đến các Đoàn luật sư nên bảo vệ được uy tín của luật sư.

Hàng năm có khoảng 1.000 vụ việc được đưa ra giải quyết tại Trung tâm, trong đó 61% vụ giải quyết được hòa giải thành, những vụ hòa giải không thành chủ yếu là do khách hàng không đồng ý. Việc giải quyết tranh chấp chỉ thực hiện qua việc tiếp nhận tài liệu và không tiến hành họp trực tiếp để giải quyết hòa giải. Các bên gửi đến Trung tâm văn bản thể hiện quan điểm của mình, Hoà giải viên sẽ nghiên cứu hồ sơ tối đa trong vòng 90 ngày, sau đó sẽ đưa ra quan điểm của mình và hướng dẫn các bên ký thỏa thuận hòa giải. Một khi các bên đã đồng ý hòa giải, nếu một bên không thi hành, bên còn lại có quyền đưa thỏa thuận hòa giải ra Tòa án. Tòa án sẽ không xét xử lại vụ tranh chấp mà chỉ công nhận và cho thi hành thỏa thuận hòa giải.  Hiện nay BRAK đang đề xuất sửa đổi luật để cho thi hành bắt buộc trực tiếp thỏa thuận hòa giải mà không cần phải thông qua việc công nhận và cho thi hành thỏa thuận hòa giải tại tòa.

Thăm một văn phòng luật sư

Vào sáng 14/7/2017, chúng tôi đã đến thăm văn phòng luật sư Pitzer & Wesser ở Tây Berlin như là một hoạt động cuối cùng của Đoàn công tác VBF. Luật sư Wesser là một trong những luật sư partner của Văn phòng có 7 luật sư, mỗi luật sư chuyên sâu về một lĩnh vực khác nhau. Ông cũng tiết lộ trong 15 năm thành lập, chỉ có 01 vụ duy nhất Văn phòng bị khách hành kiện cho rằng tư vấn có sai sót, nhưng Toà án đã bác bỏ yêu cầu khách hành nói trên, cho rằng Văn phòng của ông làm đúng. Luật sư Wesser trình bày khá chi tiết vấn đề thuế đối với hoạt động luật sư. Đối với công ty TNHH và công ty cổ phần thì họ phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp, sau đó mỗi người lại phải đóng thuế thu nhập cá nhân. Ngoài ra các văn phòng phải đóng thuế GTGT.

Ngay trước Văn phòng luật sư Pitzer & Wesser ở Tây Berlin...

Ở Đức, hiện nay luật sư cũng có quyền quảng cáo, tuy nhiên phải khách quan, đúng sự thật và nghiêm túc. Ông thường nói với các luật sư trẻ mới vào nghề rằng mỗi luật sư đều có thể phục vụ cho 3,5 triệu dân Berlin nên để kiếm đủ sống, chỉ cần nhận và cung cấp dịch vụ cho khoảng 50 – 250 vụ việc /năm là có thể đủ sống. Việc quảng cáo có thể trên đài phát thanh, xe hơi hay tàu điện ngầm… Một chi tiết khá thú vị là người dân ở Đức có thể mua bảo hiểm về mặt pháp luật, khi người dân có vấn đề về pháp luật thì có quyền yêu cầu luật sư giúp cho mình mà không phải trả phí, do Công ty bảo hiểm sẽ trả phí luật sư.

Luật sư Wesser trong bộ đồng phục luật sư

Luật sư Wesser nhiệt tình giới thiệu phần mềm quản trị hoạt động Văn phòng và giúp cho luật sư theo dõi tiến độ giải quyết các hồ sơ. Phần mềm này tự cho số hồ sơ mới mỗi lần tiếp nhận, các thông tin về người khởi kiện, người bị kiện và tòa án thụ lý. Ngoài ra còn có các phần mềm khác như thiết bị đánh máy lại nội dung trao đổi của luật sư bằng giọng nói, phần mềm giao dịch điện tử với các cơ quan nhà nước và phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu về pháp luật. BRAK đã tiến hành thuê công ty IT để soạn phần mềm cho các văn phòng luật sư để rút ngắn thời gian giao dịch và giảm giá thành cho khách hàng.  

Luật sư Wesser giới thiệu phần mềm quản trị

hoạt động của Văn phòng luật sư Pitzer & Wesser...

Vâng, thời gian trôi đi thật nhanh, đã đến ngày các thành viên Đoàn công tác VBF chuẩn bị quay trở lại Việt Nam sau chương trình làm việc bổ ích. Điều may mắn là cả tuần vừa qua, thời tiết Berlin rất đẹp, lại được các đồng nghiệp luật sư ở BRAK và Quỹ IRZ nhiệt tình giới thiệu và trao đổi nên Đoàn công tác VBF đã tiếp thu được nhiều kinh nghiệm quý.

Luật sư Wesser chụp ảnh lưu niệm với Đoàn công tác VBF

Tạm biệt Berlin, các thành viên trong Đoàn cảm nhận được tình cảm ấm áp mà các đồng nghiệp luật sư Đức đã dành cho Đoàn, hy vọng sự hợp tác giữa BRAK và VBF ngày càng phát triển.

Hoài Phan (Gửi về từ Berlin, CHLB Đức)