Nhận lời mời của Hội đồng Luật sư ASEAN và quốc gia đăng cai tổ chức Hội nghị cấp cao Lãnh đạo Hiệp hội Luật sư các quốc gia ASEAN, từ ngày 4/5 đến ngày 7/5/2026, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cử Đoàn đại biểu, do Luật sư Đào Ngọc Chuyền – Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam làm Trưởng đoàn, tham dự Hội nghị cấp cao Lãnh đạo Hiệp hội Luật sư các quốc gia ASEAN, tổ chức tại Manila, Thủ đô nước Cộng hòa Philippines.
Tham gia Đoàn công tác còn có các Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam: Luật sư Trương Xuân Tám – Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát, hỗ trợ luật sư (Phó Trưởng đoàn công tác); Luật sư Lê Cao Long – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xây dựng pháp luật và Trợ giúp pháp lý; Luật sư Trần Minh Trị – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát, hỗ trợ luật sư và anh Trần Nguyên Hồng, Tổ trưởng Tổ Quan hệ quốc tế thuộc Văn phòng Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
Năm 2026 cũng là năm Philippines đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN với chủ đề là “Cùng nhau định hướng tương lai”, tập trung vào ba ưu tiên, bao gồm các trụ cột hòa bình và an ninh; hành lang thịnh vượng và trao quyền cho người dân.
Hội nghị cấp cao Lãnh đạo Hiệp hội Luật sư các quốc gia ASEAN năm 2026 có sự tham dự của 35 đại biểu chính thức đến từ 10 Hiệp hội thành viên ASEAN, bao gồm Hiệp hội Luật sư nước chủ nhà Phillipines, Hiệp hội luật sư các nước Malaysia, Singapore, Brunei, Indonesia, Campuchia, Việt Nam, Đoàn Luật sư bang Sarawak và bang Sabah (Malaysia).
Trong các ngày của Hội nghị sẽ diễn ra các hoạt động giao lưu vào tối ngày 04/5/2026, Hội nghị chính ngày 05/5/2026, chuyến đi thăm trụ sở Hiệp hội Luật sư Philippines vào ngày 06/5/2026 và các sự kiện khác bên lề Hội nghị.
Mang Chủ đề “Tăng cường hợp tác: Duy trì nền tảng công lý và phát triển cộng đồng pháp lý ASEAN”, Hội nghị năm nay quy tụ hầu hết Lãnh đạo Hiệp hội luật sư và các tổ chức pháp lý trong khu vực Đông Nam Á, không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn nghề nghiệp luật sư trong khu vực mà còn là sự tập hợp của các hiệp hội luật sư hoạt động với mục tiêu và cam kết chung về công lý và được duy trì thông qua sự hợp tác hiệu quả, tích cực trong khu vực.
Trong bối cảnh kinh tế – xã hội của khu vực và quốc tế thay đổi nhanh chóng với nhiều thách thức đan xen, pháp lý xuyên biên giới ngày càng trở nên phức tạp, các nhà lãnh đạo trong khu vực nhận thức rằng công lý là một khía cạnh đòi hỏi sự tiếp nối không ngừng nghỉ và ý chí quyết tâm của tập thể các Hiệp hội Luật sư trong khối ASEAN.
Sự kiện giao lưu mang đậm bản sắc văn hóa Philippines
Tối ngày 04/4/2026, Hiệp hội Luật sư nước chủ nhà đã tổ chức tiệc chào mừng các đại biểu quốc tế tới Philippines tham dự Hội nghị với một chương trình hoành tráng, ấn tượng và mang đậm bản sắc văn hóa quốc gia. Mở đầu là chương trình văn nghệ đầy màu sắc khi các sinh viên đã hóa thân thành những “đại sứ văn hóa”, trình diễn nhiều tiết mục hát, múa và nhạc cụ dân tộc đặc sắc, các phần trình diễn ghi dấu ấn bằng nét duyên dáng, uyển chuyển của nghệ thuật truyền thống, nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt từ toàn thể đại biểu tham dự sự kiện. Các đại biểu cũng có dịp thưởng thức các món ăn đặc trưng, độc đáo từ các vùng miền của Philippines. Tại khu vực bên ngoài khán phòng, một không gian văn hóa phong phú với những sản vật địa phương hay những món quà lưu niệm thể hiện sự tinh tế và khéo léo trong thiết kế gây ấn tượng mạnh với bạn bè quốc tế.
Các đại biểu tham dự đồng thời được thưởng thức những món ăn truyền thống ngon miệng, đặc trưng quốc đảo với hương vị biển. Buổi tối khép lại trong không khí ấm áp, thắm tình hữu nghị giữa các đại biểu của nước chủ nhà Philippines và đội ngũ luật sư các nước, góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống của đất nước nghìn đảo đến bạn bè quốc tế.
Hội nghị chính thức gồm các chủ đề về Tăng cường hợp tác pháp luật, Trí tuệ nhân tạo, Trợ giúp pháp lý
Trong buổi sáng ngày 05/5/2026, mở đầu Hội nghị, Luật sư Alan Panolong – Chủ tịch Hiệp hội Luật sư Philippines, bày tỏ niềm vinh dự khi Phillipines được lựa chọn là nước chủ nhà đăng cai Hội nghị năm nay và nhiệt liệt đón tiếp Lãnh đạo hiệp hội luật sư các nước tới thủ đô Manila tham dự Hội nghị. Ông hy vọng Hội nghị sẽ đóng góp vào sự phát triển chung của nghề luật sư trong khu vực, thực hiện sứ mệnh bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, nâng cao thượng tôn pháp luật và thực hiện cam kết của Cộng đồng chung ASEAN.
Tiếp theo là bài phát biểu của Chánh án Tòa án tối cao Philippines Alexander G. Gesmundo. Chánh án cho rằng Hội nghị là diễn đàn để kết nối đội ngũ luật sư các nước trong khu vực, cùng nhau trao đổi, hợp tác để thúc đẩy tình hữu nghị, tầm nhìn, sứ mệnh của nghề luật sư trong khu vực. Chủ đề của Hội nghị năm nay chứa đựng thông điệp chung rằng việc theo đuổi công lý là một quá trình lâu dài — một quá trình đòi hỏi sự hợp tác bền vững và có hệ thống trên phạm vi xuyên biên giới khu vực và các dòng họ pháp luật truyền thống. Thúc đẩy hợp tác pháp luật khu vực thông qua đối thoại thể chế bền vững, bao gồm việc tiếp tục phát triển các khuôn khổ hợp tác xuyên biên giới trong đào tạo bồi dưỡng pháp luật, trao đổi chuyên môn và nâng cao năng lực.
Trong bài tham luận về Trí tuệ nhân tạo trong hoạt động tư pháp, Thẩm phán Marvic Leonen đã chia sẻ những cơ hội và rủi ro về cơ chế áp dụng công nghệ vào hệ thống pháp luật. Tham luận đã đi sâu vào phân tích giới hạn và cách thức kiểm soát AI trong lĩnh vực pháp lý. Ông Leonen nhấn mạnh vào sự phân định giữa số hóa (quản lý dữ liệu điện tử) và khả năng phân tích, dự đoán, gợi ý quyết định của AI. Dù AI có khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên ưu việt, nhưng bản chất vẫn là dự đoán dựa trên dữ liệu đầu vào, khác biệt với chất xám và tư duy của con người ở khía cạnh về lương tri, sự thấu cảm và đạo đức.
Từ kinh nghiệm triển khai hệ thống tòa án điện tử của Philippines, ông cho rằng công nghệ phải lấy con người làm trung tâm. AI có thể hỗ trợ tóm tắt hồ sơ hay tra cứu pháp lý, nhưng không thể thay thế thẩm phán hay luật sư trong việc đưa ra quyết định. Đối với đội ngũ luật sư, sự lệ thuộc vào công cụ công nghệ có thể dẫn đến nguy cơ xói mòn năng lực tư duy pháp lý độc lập. Nghề luật vẫn phải dựa trên nền tảng trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm cá nhân của người hành nghề.
Tiếp đến, Luật sư Pitero M. Reig – Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý quốc gia của Hiệp hội Luật sư Phillipines trình bày tổng quan và nền tảng của việc ra đời Quy chế cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý thống nhất tại Philippines giúp các đại biểu ASEAN có một cái nhìn toàn diện về khuôn khổ thể chế của Philippines đối với dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí bắt buộc và tăng cường tiếp cận công lý. Theo đó, hoạt động trợ giúp pháp lý tại Philippines không vận hành đơn lẻ mà được đặt trong một hệ sinh thái nghề nghiệp toàn diện. Hệ thống này trải rộng qua các chi hội trên toàn quốc có chi nhánh ở các địa phương, vùng miền, kết hợp chặt chẽ với mạng lưới luật sư tình nguyện và các kênh truyền thông nội bộ như Tạp chí Hiệp hội.
Vào ngày 20/8/2024, Tòa án Tối cao đã phê duyệt Quy tắc về Dịch vụ Trợ giúp Pháp lý Thống nhất. Quy tắc là một bộ tập hợp các quy định điều chỉnh việc cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý bắt buộc và miễn phí bởi các luật sư trong thời hạn sau ba 3 năm của “Thời hạn thực hiện trách nhiệm tuân thủ”, cũng trùng với thời gian quy định thực hiện trách nhiệm tuân thủ về Bồi dưỡng pháp luật bắt buộc.
Theo Bộ Quy tắc, tất cả các luật sư phải cung cấp tối thiểu 60 giờ dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí cho các đối tượng thủ hưởng đủ điều kiện trong mỗi Thời hạn thực hiện trách nhiệm tuân thủ. Bất kỳ hoạt động nào liên quan đến việc áp dụng pháp luật, thủ tục pháp lý, hoặc chia sẻ kiến thức, đào tạo bồi dưỡng kinh nghiệm pháp luật, mà các dịch vụ pháp lý được cung cấp miễn phí và dành cho đối tượng thụ hưởng đủ điều kiện sẽ được tính là Dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí.
Các dịch vụ sau đây được quy định là Dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí:
(i) Đại diện tại tòa án trong các vụ án dân sự và hình sự, và tại các cơ quan bán tư pháp trong các vụ án hành chính;
(ii) Tư vấn pháp lý, hỗ trợ đàm phán hợp đồng và soạn thảo các văn bản pháp lý, bao gồm biên bản pháp luật, bản khai và hợp đồng. Việc soạn thảo có thể bao gồm công tác chính sách liên quan đến nghiên cứu pháp lý và vận động;
(iii) Hỗ trợ pháp lý phát triển bao gồm nâng cao nhận thức về quyền, xây dựng năng lực và đào tạo về các quyền cơ bản của con người, lập hồ sơ và lập bản khai;
Tại diễn đàn Hội nghị, lãnh đạo các hiệp hội đã có các bài phát biểu để giới thiệu về tình hình hoạt động trong thời gian qua và đề xuất các sáng kiến để tăng cường hợp tác về nghề luật sư trong khu vực.
Luật sư Đào Ngọc Chuyền –Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho biết Hội đồng Luật sư ASEAN là diễn đàn gắn kết các Hiệp hội luật sư thành viên và gắn kết đội ngũ luật sư để cùng nhau chia sẻ, trao đổi những vấn đề cùng quan tâm trong xây dựng tổ chức xã hội nghề nghiệp luật sư và hoạt động hành nghề luật sư ở mỗi nước. Từ đó, tạo cơ hội cho đội ngũ luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý có chất lượng cho khách hàng và cộng đồng xã hội. Qua đó sẽ xây dựng niềm tin của cộng đồng ASEAN vào nghề luật sư và Hội đồng Luật sư các nước ASEAN.
Khi nhìn lại chặng đường vừa qua, Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhận thấy để xây dựng Hội đồng Luật sư ASEAN vững mạnh thì cần hội tụ nhiều điều kiện và yếu tố mà các thành viên cần phải bàn thêm như hoàn thiện mô hình tổ chức và quản trị, hoàn thiện Điều lệ và Quy chế phối hợp, kinh phí duy trì bộ máy thường trực của Hội đồng và sự cần thiết của một hiệp hội luật sư thành viên làm đầu mối đóng vai trò dẫn dắt và giải quyết các vấn đề trong giai đoạn những năm đầu hình thành và phát triển của Hội đồng trong khu vực.
Thảo luận về dự thảo Hiến chương thành lập Liên đoàn luật sư ASEAN
Trong buổi chiều, lãnh đạo các hiệp hội đã thảo luận về dự thảo Hiến chương thành lập Liên đoàn Luật sư ASEAN. Dự thảo gồm 07 điều, trong đó quy định về các nội dung như tư cách tổ chức thành viên của Liên đoàn, tư cách các Ủy viên, thành viên của Liên đoàn, cơ chế bầu cử các vị trí chủ chốt, việc đăng cai Hội nghị thường niên khu vực..vv..
Hội đồng Luật sư ASEAN sẽ tổng hợp những góp ý của các hiệp hội để hoàn thiện nội dung dự thảo và tiếp tục thảo luận để hướng tới lộ trình tiếp theo.
Chuyến thăm trụ sở Hiệp hội Luật sư Philippines
Sáng ngày 06/5/2026, Ban Tổ chức đã bố trí cho các đại biểu tới thăm trụ sở Hiệp hội Luật sư Philippines.
Hiệp hội Luật sư Philippines được thành lập năm 1973, là tổ chức quốc gia thống nhất đối với tất cả các luật sư Philippines có tên trong danh sách Luật sư của Tòa án Tối cao. Việc thành lập Hiệp hội được Tòa án Tối cao thực hiện theo thẩm quyền điều chỉnh hoạt động hành nghề luật sư, căn cứ theo Luật Cộng hòa số 6397 và được thực thi thông qua Quy tắc 139-A của Quy tắc Tố tụng năm 1973. Sau đó, Hiệp hội được tổ chức và vận hành như một cơ quan quốc gia có tư cách pháp nhân theo Sắc lệnh Tổng thống số 181.
Hiện nay, Hiệp hội hoạt động thông qua một hệ thống các đoàn hội trên toàn quốc được tổ chức thành 09 khu vực, với thẩm quyền giám sát thuộc về Ban điều hành và định hướng chính sách do Hội đồng thành viên đề ra. Dưới sự giám sát của Tòa án Tối cao, Hiệp hội thúc đẩy trách nhiệm nghề nghiệp, tăng cường quản trị công lý và thúc đẩy tiếp cận các dịch vụ pháp lý, đồng thời tham gia hợp tác về tư pháp và pháp luật khu vực trong ASEAN. Hiện nay, Hiệp hội có khoảng 50,000 luật sư thành viên.
Chủ tịch Hiệp hội Luật sư Philippines đã khái quát một số thông tin về cơ sở vật chất của Hiệp hội gồm 01 tòa nhà của Hiệp hội và tòa tháp 27 tầng mới ở khu thương mại trung tâm Ortigas. Khu đất với diện tích 1.749 m² ban đầu được trao cho Hiệp hội vào năm 1978, với tòa tháp mới được xây dựng thông qua liên doanh với Tập đoàn Ortigas. Hợp đồng thuê 35 năm là một phần của quá trình liên doanh và Hiệp hội có quyền sử dụng không gian văn phòng trong thời gian nêu trên. Sau khi kết thúc thời hạn nêu trên, tòa nhà và cơ sở vật chất sẽ được thiết kế để làm trụ sở Văn phòng Quốc gia của Hiệp hội và là nguồn thu nhập, thuộc sở hữu và được điều hành hoàn toàn bởi Hiệp hội. Với tính chất là một pháp nhân “tổ chức bán công”, Hiệp hội hoạt động với tư cách là chủ sở hữu, không phải là một công ty thương mại tư nhân, mặc dù họ hợp tác với các đơn vị tư nhân như Công ty bất động sản Ortigas Land – một tập đoàn bất động sản lớn tại thủ đô Manila trong việc xây dựng và quản lý.
Trung tâm trợ giúp pháp lý trực thuộc Hiệp hội
Hội nghị cấp cao Lãnh đạo Hiệp hội luật sư các quốc gia ASEAN 2026 tại Philippines đã khép lại và để lại những khoảnh khắc đáng nhớ, ấn tượng trong lòng các đại biểu về những chủ đề có tính thời sự và liên quan mật thiết tới hành nghề luật sư trong khu vực, công tác tổ chức chuyên nghiệp và những sự kiện bên lề truyền tải những thông điệp về văn hóa Philippines.
Thông qua các nội dung làm việc, trao đổi tại Hội nghị lần này đã góp phần mở ra các hoạt động hợp tác trong tương lai giữa các tổ chức luật sư trong khu vực cũng như tạo cơ hội giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa đội ngũ luật sư Việt Nam và đội ngũ luật sư các nước ASEAN.
Trần Nguyên Hồng
(Đưa tin từ Manila, Philippines)
