Sáng 19/9/2026, ngày làm việc chính thức đầu tiên của Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại Nam Ninh bắt đầu từ khá sớm. Sau một ngày di chuyển, tham quan Hội chợ Trung Quốc – ASEAN và làm quen với nhịp sống của thành phố, 9 giờ sáng, các thành viên trong Đoàn có mặt tại Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế Nam Ninh để tham dự Hội nghị giao lưu dịch vụ pháp lý có yếu tố nước ngoài hướng tới ASEAN năm 2026.
Hội trường nằm trong khuôn viên rộng lớn của Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế Nam Ninh. Từ bên ngoài bước vào, không khí của một diễn đàn pháp lý quốc tế thể hiện khá rõ: các đoàn đại biểu liên tục đến đăng ký, tài liệu hội nghị được chuẩn bị sẵn, hệ thống phiên dịch được bố trí tại các vị trí đại biểu. Những hàng ghế đỏ trong hội trường nhanh chóng kín dần.
Khoảng 9 giờ 25 phút, Ban Tổ chức phát thông báo đề nghị các đại biểu ổn định vị trí, chuyển điện thoại sang chế độ im lặng hoặc rung. Đúng 9 giờ 30 phút, Hội nghị chính thức bắt đầu.
Một diễn đàn pháp lý đặt trong không gian hợp tác ASEAN
Ngay từ phần khai mạc, quy mô và định hướng của Hội nghị đã được thể hiện khá rõ.
Theo giới thiệu của Ban Tổ chức, Hội nghị được phối hợp tổ chức bởi Văn phòng đại diện Nam Ninh của Liên minh Dịch vụ pháp lý Vành đai và Con đường, Hiệp hội Luật sư Quảng Tây, Hiệp hội Trọng tài Quảng Tây, Hiệp hội Công chứng Quảng Tây và Hiệp hội Giám định tư pháp Quảng Tây, với sự hỗ trợ của các thiết chế giải quyết tranh chấp thương mại Trung Quốc – ASEAN.
Hơn 400 đại biểu thuộc các tổ chức quốc tế, hiệp hội nghề nghiệp, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý tham dự. Thành phần quốc tế có đại diện giới luật sư và các tổ chức pháp lý đến từ nhiều nước ASEAN, Hồng Kông và Ma Cao.
Đoàn Liên đoàn Luật sư Việt Nam dự hội nghị có: Luật sư Lê Cao Long, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam; Luật sư Vũ Hữu Quý, Ủy viên Hội đồng Luật sư toàn quốc, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Quảng Ninh; Luật sư Bùi Việt Anh, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội; Luật sư Nguyễn Phương Ngọc, Phó Chánh Văn phòng Đoàn Luật sư Hà Nội và các cán bộ Văn phòng Liên đoàn Luật sư Việt Nam: Nguyễn Thị An, Ngô Thu Trang và Trương Thị Tran.
Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam tham dự Hội nghị.
Chương trình buổi sáng được thiết kế khá cô đọng nhưng bao quát nhiều nội dung: Phát biểu của lãnh đạo; công bố kết quả hợp tác; các tham luận về cơ chế phối hợp dịch vụ pháp lý hướng tới ASEAN; pháp trị số và Khu vực thương mại tự do Trung Quốc – ASEAN phiên bản 3.0; bảo đảm pháp lý cho Vành đai kinh tế Kênh đào Bình Lục; cùng các vấn đề về trọng tài, hòa giải và dịch vụ pháp lý xuyên biên giới.
Có thể nhận thấy ngay từ cấu trúc chương trình rằng Hội nghị không chỉ dừng ở hoạt động giao lưu nghề nghiệp. Trọng tâm của các tham luận đều hướng tới một câu hỏi thực tiễn: khi thương mại, đầu tư và dòng vốn xuyên biên giới ngày càng mở rộng, hệ thống dịch vụ pháp lý cần thay đổi như thế nào để theo kịp nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường?
Pháp luật đi cùng thương mại và đầu tư
Trong bài phát biểu thay mặt Hiệp hội Luật sư Toàn Trung Quốc, Phó Chủ tịch Hiệp hội nhấn mạnh những thay đổi nhanh chóng trong quan hệ kinh tế, thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN.
Theo bài phát biểu, Trung Quốc và ASEAN không chỉ gần nhau về địa lý mà còn có lịch sử giao lưu lâu dài. Việc thương mại hai chiều, đầu tư xuyên biên giới, xây dựng cơ sở hạ tầng, chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng ngày càng phát triển đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng và mức độ quốc tế hóa của dịch vụ pháp lý.
Một điểm đáng chú ý trong bài phát biểu là cách nhìn về vai trò của luật sư. Luật sư không chỉ được đặt ở vị trí xử lý tranh chấp sau khi rủi ro đã phát sinh, mà được nhìn nhận như một chủ thể tham gia ngay từ đầu vào quá trình tổ chức giao dịch, kiểm soát tuân thủ và quản trị rủi ro.
Ba nhóm vấn đề được đề xuất với giới luật sư khá rõ ràng.
Trước hết là chủ động tham gia vào các cơ hội phát triển phát sinh từ Khu vực thương mại tự do Trung Quốc – ASEAN phiên bản 3.0, Hành lang thương mại quốc tế đường bộ – đường biển mới phía Tây và Vành đai kinh tế Kênh đào Bình Lục.
Tiếp đó là tăng cường cơ chế hợp tác giữa giới luật sư Trung Quốc đại lục, Hồng Kông, Ma Cao và các nước ASEAN trong các lĩnh vực giải quyết tranh chấp xuyên biên giới, hòa giải thương mại, kinh tế số và dịch vụ pháp lý quốc tế.
Cuối cùng là yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn của luật sư về pháp luật các nước ASEAN, thương mại quốc tế, sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo, hàng hải và thương mại hàng hải.
Với các luật sư Việt Nam có mặt tại Hội nghị, những nội dung này khá gần với thực tiễn hành nghề. Khi doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động sang thị trường Trung Quốc và doanh nghiệp Trung Quốc tiếp tục gia tăng đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam, luật sư của cả hai bên ngày càng phải xử lý nhiều vấn đề vượt ra ngoài phạm vi pháp luật của một quốc gia.
Quảng Tây xây dựng hệ sinh thái dịch vụ pháp lý hướng tới ASEAN
Trong phần phát biểu của đại diện cơ quan tư pháp và Hiệp hội Luật sư Quảng Tây, một bức tranh tương đối đầy đủ về định hướng xây dựng hệ thống dịch vụ pháp lý đối ngoại của Quảng Tây được giới thiệu.
Lợi thế của Quảng Tây trước hết nằm ở vị trí địa lý. Đây là khu vực tiếp giáp trực tiếp với Việt Nam và được Trung Quốc xác định là một trong những địa bàn quan trọng trong hợp tác với ASEAN.
Từ lợi thế này, Quảng Tây đang từng bước hình thành mạng lưới dịch vụ pháp lý bao gồm luật sư, trọng tài, hòa giải, công chứng, giám định tư pháp và đào tạo nhân lực pháp lý.
Theo thông tin được trình bày tại Hội nghị, các tổ chức hành nghề luật sư Quảng Tây đã thành lập nhiều chi nhánh tại các nước ASEAN và Hồng Kông; hàng chục tổ chức hành nghề luật sư thiết lập quan hệ hợp tác với các tổ chức dịch vụ pháp lý trong khu vực.
Song song với việc mở rộng mạng lưới, Quảng Tây cũng dành sự quan tâm đáng kể cho đào tạo luật sư có khả năng thực hiện các giao dịch xuyên biên giới. Các chương trình đào tạo, nghiên cứu pháp luật ASEAN và hợp tác với trường đại học được tổ chức thường xuyên hơn.
Điều đáng chú ý là cách tiếp cận không chỉ dừng lại ở số lượng luật sư hay số lượng văn phòng ở nước ngoài. Nội dung các bài phát biểu đều nhấn mạnh năng lực tham gia vào giai đoạn đầu của giao dịch: thiết kế cấu trúc đầu tư, rà soát tuân thủ, nhận diện rủi ro và xây dựng phương án giải quyết tranh chấp.
Từ góc độ nghề nghiệp, đây cũng là một xu hướng đáng lưu ý. Giá trị của dịch vụ pháp lý trong giao dịch quốc tế ngày càng được đo bằng khả năng phòng ngừa tranh chấp, chứ không chỉ bằng khả năng xử lý tranh chấp sau khi đã phát sinh.
Trọng tài và hoà giải trở thành một điểm nhấn
Một trong những phần trình bày có nhiều thông tin thực tiễn là báo cáo của đại diện Ủy ban Trọng tài Nam Ninh.
Được thành lập từ năm 1996, tổ chức này hiện hoạt động đồng thời dưới tên Viện Trọng tài quốc tế Nam Ninh. Sau 30 năm, theo số liệu được công bố tại Hội nghị, cơ quan đã giải quyết hơn 20.000 vụ việc trọng tài với tổng giá trị tranh chấp khoảng 30 tỷ nhân dân tệ.
Đội ngũ trọng tài viên hiện gồm gần 700 người, trong đó có các trọng tài viên nước ngoài và chuyên gia có kinh nghiệm về giải quyết tranh chấp quốc tế.
Điều gây chú ý hơn cả là mức độ ứng dụng công nghệ trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Các phòng xử được trang bị hệ thống họp trực tuyến và chuyển đổi đa ngôn ngữ; hệ thống tư vấn thông minh bằng tiếng Trung, Anh, Thái và Việt đang được triển khai; dịch vụ trọng tài trực tuyến và cơ chế tống đạt điện tử cũng được giới thiệu như một phần của quá trình số hóa thủ tục.
Bên cạnh trọng tài, mô hình kết hợp giữa hòa giải và trọng tài được coi trọng. Viện Trọng tài quốc tế Nam Ninh đã thành lập trung tâm hòa giải, ban hành quy tắc riêng và xây dựng cơ chế “hòa giải trước, trọng tài bảo đảm”.
Đối với luật sư làm việc trong lĩnh vực thương mại quốc tế, đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn. Một hợp đồng xuyên biên giới tốt không chỉ cần xác định quyền và nghĩa vụ của các bên mà còn phải lựa chọn đúng pháp luật áp dụng, cơ quan giải quyết tranh chấp, địa điểm trọng tài, ngôn ngữ tố tụng và cơ chế thi hành phán quyết.
Từ Hồng Kông nhìn ra cơ chế liên thông pháp luật
Ở một góc nhìn khác, đại diện giới luật sư Hồng Kông tập trung vào vấn đề liên thông pháp trị và hội nhập dịch vụ pháp lý trong Khu vực Vịnh lớn Quảng Đông – Hồng Kông – Ma Cao.
Thông điệp chính của bài tham luận khá rõ: Sự phát triển của một khu vực kinh tế liên kết không chỉ phụ thuộc vào giao thông, thương mại hay dòng vốn, mà còn phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa các hệ thống pháp luật.
Hồng Kông được nhìn nhận như một cầu nối giữa thị trường Trung Quốc đại lục và hệ thống thương mại, đầu tư quốc tế.
Ba lợi thế được phân tích gồm hệ thống pháp luật có mức độ quốc tế hóa cao; cơ chế trọng tài, hòa giải và giải quyết tranh chấp đa dạng; cùng đội ngũ luật sư có kinh nghiệm làm việc giữa nhiều hệ thống pháp luật.
Ở đây, thuật ngữ “kết nối pháp trị” không có nghĩa xóa bỏ sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật. Ngược lại, chính sự khác biệt đó tạo ra nhu cầu đối với luật sư có khả năng hiểu và kết nối các quy tắc khác nhau.
Đây cũng là một vấn đề gần gũi với Việt Nam. Trong giao dịch xuyên biên giới, luật sư ngày càng phải hiểu không chỉ pháp luật quốc gia của mình mà còn phải có khả năng phối hợp với đồng nghiệp nước ngoài, xác định đúng luật áp dụng và dự liệu các hệ quả pháp lý tại nhiều hệ thống tài phán.
Từ hội chợ thương mại đến hội nghị pháp luật
Điều thú vị của chuyến công tác lần này là sự nối tiếp rất tự nhiên giữa hai ngày làm việc.
Ngày hôm trước, Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam đi giữa những gian hàng của Hội chợ Trung Quốc – ASEAN, quan sát các doanh nghiệp giới thiệu hàng hóa, công nghệ, máy móc, robot, thiết bị bay không người lái và các dự án đầu tư.
Sáng 19/9, tại hội trường pháp luật, những câu chuyện phía sau các hoạt động đó được đặt lên bàn thảo luận: đầu tư xuyên biên giới được cấu trúc thế nào; doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật nào; tranh chấp được giải quyết ở đâu; phán quyết trọng tài được thi hành ra sao; dữ liệu được chuyển qua biên giới theo nguyên tắc nào; trí tuệ nhân tạo sẽ tác động thế nào đến hoạt động pháp lý.
Hai không gian tưởng như khác nhau nhưng thực chất gắn với nhau rất chặt.
Ở hội chợ là hàng hóa, vốn, công nghệ và cơ hội kinh doanh.
Ở hội nghị pháp luật là những quy tắc nhằm bảo đảm cho những dòng chảy ấy vận hành ổn định và có thể dự liệu.
Đối với Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam, có lẽ đây cũng là một trong những giá trị rõ nhất của buổi làm việc sáng 19/9: được trực tiếp quan sát cách một địa phương có quan hệ kinh tế, thương mại mật thiết với ASEAN đang tổ chức hệ sinh thái dịch vụ pháp lý phục vụ các giao dịch xuyên biên giới.
Buổi làm việc sáng kết thúc vào hơn 12 giờ 30 phút.
Phía trước vẫn còn các phiên chuyên đề buổi chiều. Nhưng sau hơn ba giờ làm việc liên tục, một thông điệp đã hiện lên khá rõ: khi hợp tác kinh tế Trung Quốc – ASEAN ngày càng sâu rộng, pháp luật và dịch vụ pháp lý không còn chỉ đóng vai trò xử lý hậu quả của giao dịch; chúng đang ngày càng trở thành một phần của chính cấu trúc hợp tác, đầu tư và thương mại xuyên biên giới.
Và trong cấu trúc đó, luật sư chính là một trong những chủ thể trực tiếp tạo nên những chiếc cầu nối giữa doanh nghiệp, thị trường và các hệ thống pháp luật khác nhau.
Luật sư LÊ CAO LONG
Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
