Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. HCM tổ chức hội nghị góp ý Luật Luật sư (sửa đổi)

Nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến chất lượng đội ngũ luật sư được đặt ra tại hội nghị, từ tiêu chuẩn đào tạo, đạo đức nghề nghiệp, cơ chế thi cấp chứng chỉ hành nghề đến trách nhiệm của luật sư, tổ chức hành nghề và cơ chế quản lý nghề luật sư trong giai đoạn mới.

Theo số liệu đến ngày 31/5/2026, cả nước có hơn 22.600 luật sư đang hoạt động tại hơn 6.500 tổ chức hành nghề, tăng hơn 18.000 luật sư so với năm 2006. Quy mô nghề luật đã thay đổi đáng kể trong hai thập niên qua, dẫn đến yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng vừa tạo điều kiện cho nghề phát triển, vừa bảo đảm chất lượng, trách nhiệm và tính chuyên nghiệp trong hành nghề.

Dự thảo được xây dựng theo hướng tinh gọn còn 36 điều so với 92 điều của Luật Luật sư hiện hành, tập trung vào những vấn đề cốt lõi như nguyên tắc hành nghề, tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề, quyền và nghĩa vụ của luật sư, luật sư tập sự, tổ chức hành nghề, tổ chức xã hội – nghề nghiệp và cơ chế quản lý nhà nước.

Dự thảo đề xuất người muốn trở thành luật sư có thể có bằng cử nhân luật, thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật. Trong khi đó, quy định hiện hành lấy cử nhân luật làm nền tảng.

Tại hội nghị, Luật sư Nguyễn Văn Đức, Ủy viên Ban Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. HCM, cho rằng cần tiếp tục xem cử nhân luật là nền tảng cơ bản để bước vào nghề. Theo lập luận được nêu, việc một người học thạc sĩ luật sau khi đã hoàn thành chương trình cử nhân luật có nền tảng đào tạo khác với trường hợp một người tốt nghiệp một ngành khoa học xã hội khác rồi mới học thạc sĩ luật. Vì vậy, đề nghị giữ nguyên quy định tại Điều 7 Luật Luật sư hiện hành.

Theo quy định hiện hành, một số chức danh như thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên thuộc diện được miễn đào tạo nghề luật sư hoặc được miễn, giảm thời gian tập sự trong những trường hợp luật định. Theo Luật sư Nguyễn Văn Đức việc miễn một số yêu cầu về đào tạo nghề hoặc tập sự có thể tiếp tục được xem xét trên cơ sở kinh nghiệm và kiến thức pháp luật mà những người này đã tích lũy. Tuy nhiên, đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của luật sư là một lĩnh vực có những yêu cầu riêng, vì vậy người chuyển sang hành nghề luật sư vẫn cần được trang bị nội dung này.

Dự thảo đồng thời bổ sung tiêu chuẩn luật sư phải có “bản lĩnh chính trị vững vàng”, trong tổng thể định hướng xây dựng đội ngũ luật sư có kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức và trách nhiệm phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Dự thảo giao Bộ Tư pháp tổ chức kỳ thi. Trong khi đó, nhiều ý kiến tại hội nghị đề nghị tiếp tục duy trì vai trò của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, theo hướng Liên đoàn tổ chức hoặc đồng tổ chức với Bộ Tư pháp.

Tiến sĩ, Luật sư Hà Hải cho rằng Liên đoàn đã có kinh nghiệm tổ chức kiểm tra kết quả tập sự hành nghề trong nhiều năm, đồng thời đội ngũ luật sư có lợi thế về kinh nghiệm thực tiễn để đánh giá kiến thức, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp. Vì vậy, phương án được Tiến sĩ, Luật sư Hà Hải đề xuất là quy định rõ vai trò đồng tổ chức giữa Bộ Tư pháp và Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. HCM ủng hộ việc giữ vai trò tổ chức kỳ thi của Liên đoàn Luật sư Việt Nam trên cơ sở đề cao tính tự quản nghề nghiệp. Từ các ý kiến được nêu tại hội nghị, vấn đề đặt ra là cần xác định hợp lý mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và cơ chế tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp trong hoạt động luật sư.

Một số ý kiến tại hội nghị cho rằng việc cấp chứng chỉ là một mắt xích trong hệ thống bảo đảm chất lượng. Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân TP. HCM đề nghị dự thảo phải xác định rõ thẩm quyền của cơ quan cấp, cấp lại, thu hồi và tước chứng chỉ hành nghề luật sư, thay vì để các vấn đề nền tảng này phụ thuộc quá nhiều vào quy định dưới luật.

Đáng chú ý, dự thảo quy định trường hợp người đã được cấp chứng chỉ nhưng không hành nghề liên tục trong 24 tháng, trừ trường hợp có lý do chính đáng, có thể bị thu hồi chứng chỉ. Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân TP. HCM đề nghị cân nhắc rút thời gian này xuống 12 tháng, với ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng hoặc trường hợp được pháp luật quy định.

Góp ý về tình trạng cá nhân, tổ chức không đủ điều kiện hành nghề nhưng sử dụng tên gọi, hình thức quảng bá hoặc cách giới thiệu dễ gây nhầm lẫn với luật sư, tổ chức hành nghề luật sư. Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân TP. HCM đề nghị mở rộng quy định này theo hướng không chỉ cấm người không đủ điều kiện giả danh luật sư mà luật sư và tổ chức hành nghề luật sư cũng không được sử dụng tên gọi, hình thức giới thiệu gây nhầm lẫn hoặc mạo danh luật sư, tổ chức hành nghề khác.

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến việc sử dụng thông tin trong quá trình hành nghề. Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân TP. HCM đề nghị quy định rõ hơn phạm vi thông tin mà luật sư không được sử dụng nhằm xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức.Theo ý kiến góp ý, không chỉ thông tin về vụ việc và khách hàng cần được bảo vệ, mà còn phải xem xét thông tin về người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng khác mà luật sư biết được trong quá trình hành nghề.

Cùng với đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước và cơ sở dữ liệu luật sư cũng được đề nghị quy định theo hướng phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành, xác định rõ loại dữ liệu được kết nối và phạm vi chia sẻ.

Một vấn đề khác được đặt ra là cơ chế xử lý kỷ luật luật sư. Theo dự thảo, luật sư bị kỷ luật có thể khiếu nại lên Bộ Tư pháp và sau đó có thể khởi kiện ra tòa nếu không đồng ý với kết quả giải quyết.

Tiến sĩ, Luật sư Hà Hải cho rằng cần nghiên cứu kỹ cơ chế này bởi quyết định kỷ luật của tổ chức luật sư mang tính nội bộ, gắn với quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp. Việc xác định tính chất pháp lý của quyết định và trình tự giải quyết tranh chấp vì vậy cần được quy định rõ để tránh kéo dài quá trình xử lý.

Cùng với sự phát triển của thị trường dịch vụ pháp lý, vấn đề hành nghề của luật sư nước ngoài tại Việt Nam cũng được đặt ra. Một số ý kiến cho rằng các quy định mới không nên chỉ dừng ở điều kiện cấp phép và quản lý hành chính, mà cần xem xét cơ chế gắn kết luật sư nước ngoài với tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư tại Việt Nam, qua đó tạo cơ chế giám sát và bảo đảm chuẩn mực nghề nghiệp tương ứng.

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị làm rõ hơn, theo hướng định lượng, yêu cầu về kinh nghiệm tư vấn pháp luật nước ngoài và pháp luật quốc tế đối với luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam. Một số đại biểu cũng đề cập việc nghiên cứu yêu cầu luật sư nước ngoài tham gia một tổ chức luật sư phù hợp khi hành nghề tại Việt Nam.

Dự thảo còn nhận được góp ý về mô hình tổ chức hành nghề luật sư. Tiến sĩ, Luật sư Hà Hải không đồng tình với phương án cho phép người không phải luật sư góp vốn thành lập công ty luật hợp danh. Đặc thù của nghề luật nằm ở chuyên môn, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp. Do đó, việc hình thành các tổ chức hành nghề quy mô lớn không chỉ liên quan đến khả năng huy động vốn mà còn cần gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng đội ngũ luật sư

Ở một khía cạnh khác, bà Bùi Thị Công Nương, đại diện Sở Tư pháp TP. HCM đề nghị bổ sung chế tài đối với luật sư hành nghề cá nhân không thực hiện nghĩa vụ báo cáo về tổ chức và hoạt động trong hai năm liên tiếp. Trong dự thảo, chế tài thu hồi giấy đăng ký hoạt động đã được đặt ra đối với tổ chức hành nghề không báo cáo trong thời gian này, nhưng chưa có quy định tương ứng đối với luật sư hành nghề cá nhân.

Một quy định tưởng như kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tế đối với hoạt động nghề nghiệp cũng được góp ý. Dự thảo cho phép luật sư trong trường hợp cấp bách có thể thỏa thuận hợp đồng dịch vụ pháp lý bằng lời nói, nhưng phải hoàn thiện bằng văn bản trong thời hạn 2 ngày làm việc.

Đại diện Sở Tư pháp TP. HCM và Viện Kiểm sát nhân dân TP. HCM đề nghị kéo dài thời hạn này lên 5 ngày làm việc, nhằm tạo điều kiện phù hợp hơn với thực tế xử lý các vụ việc khẩn cấp.

Các ý kiến, kiến nghị được nêu tại Hội nghị sẽ được Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. HCM tổng hợp, tiếp thu đầy đủ các kiến nghị này để gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Bộ Tư pháp nhằm hoàn thiện dự án Luật Luật sư (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.